Talk:Winterswijk, Gelderland, Netherlands

=Dutch version of place=


 * thumb|260px|Het gemeentehuis van Winterswijk
 * thumb|260px|Het [[Station Winterswijk|Station van Winterswijk]]
 * thumb|260px|Het Station en het stationsemplacement van Winterswijk
 * thumb|260px|De Synagoge van Winterswijk
 * thumb|260px|De zonnebrinkkerk te Winterswijk
 * thumb|260px|Een trein van [[Syntus vlak voor station Winterswijk]]
 * [[Image:Bloemencorso2006winterswijk.JPG|thumb|right|260px|Bloemencorso in 2006]]
 * [[Image:Molen Venemansmolen Winterswijk.jpg|thumb|right|260px|Winterswijk gezien vanaf de [[Venemansmolen]]]]
 * }
 * thumb|260px|De zonnebrinkkerk te Winterswijk
 * thumb|260px|Een trein van [[Syntus vlak voor station Winterswijk]]
 * [[Image:Bloemencorso2006winterswijk.JPG|thumb|right|260px|Bloemencorso in 2006]]
 * [[Image:Molen Venemansmolen Winterswijk.jpg|thumb|right|260px|Winterswijk gezien vanaf de [[Venemansmolen]]]]
 * }
 * [[Image:Bloemencorso2006winterswijk.JPG|thumb|right|260px|Bloemencorso in 2006]]
 * [[Image:Molen Venemansmolen Winterswijk.jpg|thumb|right|260px|Winterswijk gezien vanaf de [[Venemansmolen]]]]
 * }
 * }

Winterswijk (Nedersaksisch: Wenters, Wenterswiek of Winterswiek) is een dorp en gemeente in het meest oostelijke deel van de Achterhoek in de Nederlandse provincie Gelderland. In de gemeente woonden op 1 juli 2006 29.147 mensen (bron: CBS). Hiervan woonden er op 1 december 2006 23.684 in de plaats Winterswijk. Het oppervlak van de gemeente Winterswijk bedraagt 138,29 km², waarvan 0,52 km² water.

Ligging
De gemeente Winterswijk ligt in het uiterste oosten van de Gelderse Achterhoek en grenst aan drie kanten aan Duitsland. De gemeente heeft een groot aantal buitengebieden. Daarin liggen negen buurtschappen die allemaal tot de gemeente Winterswijk behoren. Met de klok mee onderscheiden we achtereenvolgens: Meddo(*) (1475 inw), Huppel (431 inw), Henxel (310 inw), Ratum (371 inw), Brinkheurne (271 inw), Kotten (788 inw), Woold (873 inw), Miste (657 inw) en Corle (275 inw).

(*) dorp, maar door sommige instanties aangegeven als buurtschap

Geologie
Winterswijk staat bekend om zijn coulissenlandschap en de steengroeve met zijn fossiele resten. Het Juratijdperk Lias komt bij Winterswijk in enkele beekbeddingen aan de oppervlakte.

Aan het eind van het Tertiair (ongeveer 1 miljoen jaar geleden) stond vrijwel geheel Nederland en ook België tot aan de Ardennen onder water. Samen met Zuid-Limburg bleef ook Winterswijk boven water. Maar ook Winterswijk lag ooit ook onder zeeniveau. Op 3 mei 1922 werd bij boringen rond Winterswijk onder andere steenzout aangetroffen.

Historie
"Wenterswick is minen naem, Thegen de vianden ben ick bequaem."

Ten tijde van het Romeinse Rijk leefden in de omgeving van Winterswijk Chamaven, en wellicht ook Bructeren. Er is in Winterswijk een bronzen munt gevonden van Galba. Naar alle waarschijnlijkheid is het dorp Winterswijk op zijn minst 1000 jaar oud. Het oudste document, waaruit het bestaan van Winterswijk als afzonderlijk 'kerspel' (parochie) kan blijken, is een lijst van inkomsten van het St. Maurisstift in Münster (Duitsland). Dit geschift dateert uit de eerste jaren van de 11e eeuw. Daaruit kan worden afgeleid dat de eerste lijnen waaruit het dorp zich ontwikkelde, reeds voor het jaar 1000 zichtbaar waren. Het is waarschijnlijk dat het ontstaan van de bebouwde kom in verband heeft gestaan met de stichting van een kerk. De oudste berichten spreken namelijk van een 'parochia Winterswijk' of vermelden de aanwezigheid van een geestelijke aldaar. Tot de gemeentelijke hervormingen van 1811 viel Winterswijk bestuurlijk onder de heerlijkheid Bredevoort. In 1816 werd het een zelfstandige gemeente. Over de betekenis van de naam Winterswijk lopen de meningen uiteen. De meest aannemelijke verklaring is, dat de plaatsnaam is afgeleid van een in onbruik geraakte persoonsnaam. In historische documenten komen onder andere de volgende namen voor: Winterswijk, Winethereswick, Winriswic en Wenterswic. "Wic" betekent wijk of woonplaats van een zekere persoon. De persoon zal dan waarschijnlijk Wenether, Winitar of Winter hebben geheten. Na de Protestantse Reformatie werd Winterswijk hervormd, in tegenstelling tot katholiek gebleven plaatsen in de omgeving zoals Groenlo en Lichtenvoorde. In de 17de eeuw werd onder Bommenberend het katholicisme tijdelijk en kortstondig hersteld. In 1850 telde de toenmalige gemeente Winterswijk, met een oppervlakte van 138 km², 7595 inwoners.

In de Tweede Wereldoorlog
Winterswijk is een gemeente in de Gelderse Achterhoek, en is door zijn ligging van drie zijden ingesloten door het Duitse territorium. Het is dan ook niet zo verwonderlijk dat in het najaar van 1939 bij de plaatselijke politie een melding binnenkwam dat in de buurtschap Woold behorende tot de gemeente Winterswijk personen hadden gezien dat vanaf Duits gebied een of meerdere vliegtuigen over Nederlands grondgebied vlogen,en zich verdacht gedroegen. De politie ging op onderzoek uit, maar vond natuurlijk niets omdat het zeer waarschijnlijk verkenningstoestellen van de Luftwaffe geweest waren, welke na hun verkenning weer waren terug gekeerd naar hun basis. Wat voor de Duitsers interessant zal zijn geweest, is vermoedelijk de staat van de verdedigingsobjecten nabij de grens. Dit waren onder andere de tankvallen in de buurtschap Kotten, en verdere toestanden betreffende de verkenningsbataljons die een waarnemende taak hadden om het achterland in te lichten bij naderende Duitse acties. Dit grenswachtbataljon lag in het Feestgebouw in Kotten en had tot taak om het grensgedeelte tussen Eibergen en Dinxperlo te bewaken. Reeds voor de Duitse inval stemde bij verkiezingen tussen de 15 en 20 % van de Winterswijkers, m.n boeren en kleine middenstanders op de NSB. Dit wordt verklaard door enerzijds de grote aanhang van de rechtse en antisocialistische vereniging Landbouw en Maatschappij met een een veearts als sterk charimatische voorman, en anderzijds het hoge percentage onkerkelijkheid, waardoor banden met traditionele confessionele of socialistische partijen zwakker waren. In Winterswijk en omgeving doken velen onder en was het verzet actief, hetwelk zover ging dat soms zelfs pro-Duits gezinde boeren tegelijkertijd joodse onderduikers hadden. Al in de vooroorlogse jaren arriveerden in de grensgemeente Winterswijk vele joodse en politieke vluchtelingen. De gereformeerde verzetsvrouw Helena Kuipers-Rietberg, Tante Riek, die in Ravensbrück het leven liet, is een begrip.

Het wapen van Winterswijk
Het wapen van Winterswijk stamt uit 1816, maar kwam voor het eerst al voor op een vaandel van de burgerij in 1748. De afbeelding bestaat uit een in azuurblauw springende hazewindhond van zilver met een gouden halsband. Het schild is gedekt door een gouden kroon met vijf bladeren.

Textielindustrie
Van oudsher was Winterswijk een boerennederzetting, maar met de opkomst van de textielindustrie groeide het aantal inwoners. Winterswijk had aan het begin van de twintigste eeuw zeven textielfabrieken, waaronder de Batavier en de Tricotfabriek. Winterswijks meest historische straatje, de Lappenbrink (tegenwoordig Nieuwstraat), is ook in deze tijd ontstaan.

Verkeer en vervoer
Tot en met de achttiende eeuw was Winterswijk zeer geïsoleerd. De enige vorm van vervoer was via de vaak slecht begaanbare wegen. In 1830 kwam hier verandering in door de aanleg van een verharde weg tussen van Borken via Winterswijk en Groenlo naar Deventer en Zutphen.

Winterswijk heeft twee spoorverbindingen: Beide verbindingen worden sinds 1999 bereden door Syntus.
 * De lijn Winterswijk–Zutphen. Deze oudste spoorverbinding in Winterswijk werd in 1878 opgericht op initiatief van textielfabrikant Jan Willink.
 * De lijn Winterswijk–Doetinchem–Arnhem.

In 2001 is in Winterswijk een nieuw station geopend, Station Winterswijk West. Tweemaal per uur stoppen hier de stoptreinen Zutphen - Winterswijk.

In het verleden waren er ook spoorverbindingen naar Borken (1880–1979), naar Bocholt (1880–1931) en naar Neede (1880-1938). Het oude stationsgebouw van de GOLS is nog aanwezig en als museum in gebruik.

Zetelverdeling gemeenteraad

 * Winterswijks Belang 8 zetels
 * PvdA 6 zetels
 * CDA 3 zetels
 * VVD 2 zetels
 * Progressief Winterswijk 2 zetels

Recreatie
Winterswijk is een bekend recreatiegebied met veel campings. Vlak buiten het centrum ligt het Strandbad, een openluchtzwembad die echter vanwege financiële omstandigheden niet meer sinds 2004 geopend is geweest. Ten noorden van Winterswijk ligt recreatiegebied het Hilgelo. Een jaarlijks terugkerend evenement is het bloemencorso in augustus.

Voetbal is een populaire sport in Winterswijk. De meest recent opgerichte voetbalvereniging in Winterswijk is FC Trias. Een fusieclub ontstaan in 2002 uit Fortuna, Kotten en Ratum. Hiermee is het voor een plaats met nog geen 30.000 inwoners zeer grote aantal clubs gereduceerd van 9 tot 7. De clubs uit de gemeente Winterswijk zijn naast FC Trias: W.V.C. Winterswijk, Sportclub Meddo, vv Winterswijk, vv Mec, Vosseveld en SKVW.

Ook muziek is een populaire hobby in Winterswijk. In Winterswijk spelen drie verenigingen in de hoogste divisie van Nederland te weten de Koninklijk erkende Muziekvereniging Excelsior, de Koninklijke Winterswijkse Orkest Vereeniging en Christelijke Muziekvereniging de Eendracht. Meer dan 400 leden musiceren hier in verenigingsverband. Daarnaast speelt de Slagwerkgroep van Excelsior in de top van Nederland. Door het kampioenschap in 1999 (1e divisie) en in 2001(ere divisie) en het goede presteren op de overige concoursen is het topconcours van de KNFM en het kampioenschap van alle bonden nu in Winterswijk. Schouwburg De Storm vormt een toplocatie voor dit soort evenementen. Door de akoestiek in de concertzaal en de opslagruimte in de feestzaal onderscheid De Storm zich van de andere accommodaties elders. Naast deze drie verenigingen zijn er nog drie - ook op hoog niveau spelende - muziekverenigingen in de buurtschappen: Concordia Kotten, St. Jan Meddo, Crescendo Ratum. Daarnaast zijn er nog diverse koren, bandjes, gezelschappen en andere musici. In 2008 zal in het park bij de Scholtenbrug een nieuwe muziekkoepel worden gebouwd. Deze modern vormgegeven koepel wordt gebouwd op initiatief van muziekvereniging Excelsior, die in 2007 zijn honderdjarig bestaan vierde.

Afkomstig uit Winterswijk

 * Geboren te Winterswijk
 * Max van Dam, kunstenaar
 * Jelmer Gussinklo (14 januari 1982), Nederlands radiopresentator
 * Gerrit Komrij (30 maart 1944), Nederlands schrijver en dichter
 * Helena Kuipers-Rietberg (26 mei 1893 - † 1944), Nederlands verzetsstrijdster
 * Martijn Meerdink (15 september 1976), Nederlands voetballer
 * Willem van Otterloo (27 december 1907 - 27 juli 1978), Nederlands componist en dirigent
 * Bram Stemerdink (6 maart 1936), Nederlands politicus (PvdA)
 * Jan Vreman (17 september 1965), Nederlands voetballer
 * Jurgen Wevers (12 januari 1979), Nederlands voetbalkeeper


 * Geleefd in Winterswijk
 * Aron van Dam (Smilde, 5 augustus 1881 - † Auschwitz 17 september 1942)
 * Erny Green (pseudoniem van Ernst Grevink)
 * Piet Mondriaan van 1880 tot 1892
 * Aad Nuis
 * Taida Pasić van 1999 tot 2005 en 2005 tot 2006
 * Daniel Sahuleka
 * Ernst Daniël Smid


 * Ontstaan in Winterswijk
 * Disabuse, Hardcore/Metal band in de periode 1987-2004

Externe links

 * Overzicht van alle boeken over Winterswijk
 * Website van de gemeente Winterswijk